شرکت سهامی مدیریت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران
عملکرد سالیانه >  انتقال انرژی الکتریکی

انتقال انرژي الكتريكي


انرژي الکتريکي که در نيروگاه ها توليد مي شود توسط تأسيسات انتقال که عبارتند از پست ها و خطوط انتقال و فوق توزيع مي باشد ، به ورودي هاي شبکه توزيع تحويل مي گردد تا از طريق شبکه توزيع به مصرف کنندگان نهايي برسد . ولتاژ خطوط انتقال نيرو در کشور در سطوح 400 ، 230 و خطوط فوق توزيع در سطوح 132 ، 66 و 63 کيلوولت مي باشد . خطوط و پستهاي انتقال و فوق توزيع پاسخگوي نياز مصرف مشترکين برق ، افزايش پايداري و قابليت اطمينان سيستم و اتصال و مبادله انرژي با کشورهاي همسايه مي باشد .


در يک محيط رقابتي لازم است همه شرکت کنندگان در بازار امکان دسترسي به شبکه انتقال را داشته باشند . در ساختار جديد صنعت برق توسعه شبکه انتقال با هدف فراهم نمودن فضاي رقابتي خريداران و فروشندگان انرژي الکتريکي ، توجه محققين را جلب نموده است . چون روش هاي متداول توسعه شبکه انتقال ، رفتار بازار برق را مدل نمي کنند ، از اين رو براي محيط هاي رقابتي مناسب نمي باشند. بنابراين در استراتژي جديد هدف اصلي ايجاد قابليت حداکثر رقابت و رسيدن به حداقل هزينه سرمايه گذاري جهت تأسيسات جديد در برنامه ريزي ها مي باشد .


بهره برداري از تأسيسات شبکه انتقال نيرو پيچيدگي خاص خود را دارد ، به علاوه از ديدگاه مطالعات سيستم نيز حائز اهميت است .


مطالعات سيستم براي موارد زير ضروري است :


توسعه تأسيسات انتقال نيرو ، تعيين و الگوي بهره برداري مطمئن و پايدار ، چيدمان بهينه واحدهاي توليد ، برنامه ريزي تعمير تجهيزات با توجه به گستردگي حالات مختلف و محتمل بهره برداري و در دسترس بودن تجهيزاتي مانند : خطوط ، ترانس ها و تجهيزات جانبي ، تست ها و تنظيم سيستم هاي حفاظتي ، بهره برداري بهينه از ظرفيت توليد و بهره مندي بيشينه مصرف کنندگان از برق مطمئن و با کيفيت مناسب .


به دليل وسعت شبکه برق ايران و موقعيت جغرافيايي کشور در منطقه ، مرکزيت و راهبري شبکه برق کشورهاي عضو اکو عملاً مي تواند به كشور ايران محول شود . به علاوه تجربه صنعت برق ايران در برقراري ارتباط با شبکه هاي برق کشور هاي همسايه ، جمهوري آذربايجان ، ارمنستان ، ترکيه، ترکمنستان ، افغانستان ، پاکستان و عراق به عنوان مزيت فني براي کشور ، محسوب مي شود . هم اکنون 7 کشور عضو اکو به ايران متصل هستند و اين مشابه حالتي است که در گذشته براي اروپا به وجود آمده بود . اين مهم مي طلبد که کارشناسان و دست اندرکاران ذيربط ايران از قوانين و مقررات شبکه برق اروپا اطلاعات جامع و کامل داشته باشند تا عملاً قابليت هاي لازم براي انتقال فناوري اروپا به ايران فراهم گردد .


با اتصال شبکه برق ايران به شبکه برق کشورهاي عضو اکو و به دنبال آن اتصال به شبکه اروپا ، مشکلات کنترل فرکانس، ولتاژ ، ذخيره و مسايل ديگر منتفي خواهد شد .


تغييرات سريع و تحولات تکنولوژي سال هاي اخير و افزايش چشمگير هزينه هاي سرمايه گذاري به ويژه در پروژه هاي ملي ، هزينه هاي بهره برداري و نگهداري از اين طرح ها ، موجب توجه جدي به روش هاي علمي صرفه جويي در هزينه ها شده است . چون روش هاي سنتي ارزيابي فني و اقتصادي پروژه هاي عمراني ديگر چندان کار آمد نيست ، لذا بايستي در فرايند مديريت هزينه در پروژه ها ، روش ها و تکنيک هاي جديد ابداع و جايگزين گردد تا کنترل هزينه ها بصورت علمي تر انجام پذيرد .


مهندسي ارزش به عنوان يک تکنيک کارآمد در رسيدن به اهداف پروژه ها با صرف حداقل هزينه و حفظ کيفيت ، جايگاه مناسب تري نسبت به ساير تکنيک ها در مديريت و برنامه ريزي پروژه ، به خود اختصاص داده است . از زمان مطرح شدن مهندسي ارزش در طراحي محصول ، تاکنون تحولات اساسي در نحوه تجزيه و تحليل مسايل به وجود آمده است .


در سال هاي اخير مقوله مهندسي ارزش در کليه بخش هاي صنعت برق بويژه بخش انتقال ، جايگاه ويژه اي يافته است و دوره ها و کارگاه هاي متعددي در اين زمينه برگزار شده است که برگزاري کارگاه مهندسي ارزش "مدول 1" بخش انتقال نيرو ، طبق استاندارد انجمن بين المللي مهندسي ارزش Save International از آن جمله است .


با توجه به ضرورت ارتقاي شبکه انتقال نيروي کشور ، خوشبختانه احداث خطوط 765 کيلوولتي از سوي شرکت توانير به سازمان توسعه برق ايران ابلاغ گرديده است و اقداماتي توسط سازمان مزبور آغاز شده که فاز اول طرح از عسلويه شروع و پس از عبور از تيران اصفهان به تهران مي رسد . اميد است اين طرح بسيار مهم در يک دوره 6 ساله به بهره برداري برسد. البته پروژه هاي ديگري نيز در ارتباط با اين طرح در فازهاي بعدي اجرا خواهد شد .


همچنين براي نخستين بار طرح HVDC بين شبكه مركز تا شبكه شمال شرق از طرف شركت توانير به سازمان توسعه برق ايران ابلاغ شده است . بر اساس اين طرح ، انتقال توان با ولتاژ بالاي DC صورت مي پذيرد كه مطالعات تكميلي قرار است توسط مشاورين ذيصلاح انجام شود .


سالانه به طور متوسط حدود 2300 ميليارد تومان براي توسعه ي شبكه انتقال در سطح كشور لازم مي باشد . با اجراي طرح هاي نوين نظير ولتاژ بالاي 765 كيلوولت ، HDVC و ساخت داخل پست هاي GIS ، عملاً بودجه ي بيشتري براي توسعه ي شبكه انتقال لازم مي باشد .


 

توسعه شبکه هاي انتقال و فوق توزيع


هم راستا با احداث و توسعه نيروگاه هاي مختلف کشور ، اجراي طرح هاي انتقال نيرو با استفاده از فناوري هاي نوين ضروري است ، تا در نيرو رساني به شبکه هاي توزيع داخلي و تبادلات برون مرزي با مشکل مواجه نشود .


مطالعات قابليت اطمينان شبکه هاي انتقال در دنيا از اهميت روز افزون برخوردار است و درکشور ما نيز اين مطالعات با همكاري دانشگاه ها انجام شده است و از نتايج آن در طرح هاي توسعه ي شبكه استفاده مي شود .


مطالعات برنامه ريزي و توسعه و احداث شبکه انتقال و فوق توزيع ، بر پايه برآورد نياز مصرف برق در سال هاي آينده ، توسط واحدهاي برنامه ريزي انجام مي شود . برنامه ريزي هاي مزبور براي مقاطع زماني کوتاه مدت ، ميان مدت و بلند مدت صورت مي گيرد . برنامه ريزي کوتاه مدت هر سال پس از وقوع پيک بار شبکه مورد بازنگري واقع مي شود . پس از بررسي وضعيت شبکه و بار پست ها و خطوط انتقال و فوق توزيع ، مشکلات و نقاط ضعف شبکه شناسايي مي گردد و به کمک مطالعات بخش بار جهت حداکثر بار همزمان تابستان سال بعد و با توجه به پروژه هاي در دست اقدام ، اولويت هر کدام از آن ها تعيين مي گردد .


در مطالعات ميان مدت و بلند مدت افق زماني بيش از يک سال حتي تا 10 و 20 سال آينده مد نظر است و در اين مطالعات نقاط ضعف شبکه هاي انتقال و فوق توزيع شناسايي و با توجه به پيش بيني بار انجام شده براي زمان هاي مذکور ، براي بهينه سازي و تقويت و توسعه شبکه ، پيشنهاد هاي لازم ارائه مي گردد .


از طرح هاي مهم در دست اجرا ، تهيه ي 40 دستگاه پست GIS مي باشد كه به سازمان توسعه برق ايران ابلاغ گرديده است . هدف اصلي از اجراي اين پروژه ، بومي سازي ساخت پست هاي مزبور مي باشد . پست هاي GIS داراي مزاياي متعددي است ، از جمله احتياج به زمين کمتر ، امکان اجرا به صورت زيرزميني و Indoor ، سرعت نصب ، کاهش قابل توجه حجم عمليات ساختماني ، ضريب امنيتي بسيار بالا و قابليت بهره برداري با حداقل تعميرات و نگهداري مي باشد .


بدين سبب احداث اين پست ها در دنيا رايج شده است و با اجراي اين پروژه اولاً نيازها ي داخلي تأمين خواهد شد ، ثانياً با سيستم جديد توسعه و ارتقاي تکنولوژي پست ها صورت خواهد گرفت و ثالثاً امکان صادرات هم ايجاد مي گردد .


در سازمان توسعه برق ايران علاوه بر اجراي خطوط و پست هاي 400 كيلوولت ، اجراي 1200 کيلومتر خط 765 کيلوولت در مسير عسلويه - اصفهان - تهران و 19 کيلومتر کابل زير دريايي 132 كيلوولت گرزه - جزيره کيش و پروژه احداث پستهاي 765 کيلولت عسلويه - اصفهان - تهران نيز جديداً ابلاغ گرديده است .


به طوري که ملاحظه مي شود در سال 88 طول خطوط انتقال و فوق توزيع به ترتيب 4020 و 3326 کيلومتر مدار و ظرفيت پست هاي انتقال و فوق توزيع 5691 و 3859 مگاولت آمپر افزايش يافته است . خطوط انتقال و فوق توزيع نسبت به سال 87 داراي رشد 6/9 و 6/5 درصد و ظرفيت پست هاي انتقال و فوق توزيع با رشد 0/6 و 3/5 درصد افزايش يافته است .


اصلاح و بهينه سازي شبکه هاي انتقال و فوق توزيع موجود


در راستاي توسعه خطوط انتقال نيرو ، اصلاح و بهينه سازي شبکه انتقال نيز مورد توجه مسئولين و متخصصان صنعت برق کشور مي باشد . چون توليد نيروگاه ها به وسيله ي پست ها و خطوط انتقال با گذر از مسيرهاي داراي شرايط فيزيکي و جوي و جغرافيايي گوناگون به مراکز مصرف منتقل مي شود ، از اين رو گاهي مشکلاتي در عملکرد خطوط انتقال پيش مي آيد که موجب بروز اختلال در شبکه برق کشور مي گردد ؛ از سوي ديگر با توجه به اينکه تجهيزات به کار رفته در شبکه انتقال نيرو قديمي داراي قدمت مي باشند نمودارهاي 40و 41 و همچنين مشکلات ناشي از کيفيت طراحي و ساخت پاره اي از تجهيزات ، براي آن که شبکه از اطمينان بالايي برخوردار شود ، توجه خاص و فراتر از فعاليت هاي معمول و متعارف ، لازم است . از اين رو همواره اجراي پروژه هاي اصلاح و بهينه سازي شبکه انتقال ، ضروري است . به گونه اي که مشکلات ، محدوديت ها ، تنگناهاي بهره برداري کاهش و بهره وري وکارائي تأسيسات و تجهيزات منصوبه در شبکه افزايش يابد .


براي حفاظت از شبکه انتقال در سال هاي اخير ، دستورالعمل هايي جهت اصلاح و بهينه سازي خطوط و پست هاي انتقال به شرکت هاي برق منطقه اي ابلاغ شده است . اين دستورالعمل ها حول سه محور جايگزيني ، بازسازي ،احياء و نگهداشت تدوين گرديده است . معاونت هاي بهره برداري شرکت هاي برق منطقه اي بر مبناي مطالعات و بررسي رويداد حوادث نسبت به شناسايي تجهيزاتي که از نظر اتصال کوتاه ، سطح عايقي و ساير عوامل اساسي با وضعيت موجود شبکه و وظايفي که براي آن ها تعيين شده است ناهماهنگ باشند و پاسخگوي انتظارات بخش انتقال نيرو نباشند ، اقدام مي نمايند و با هماهنگي معاونت هماهنگي توليد شرکت مادر تخصصي توانير وکسب تأييديه و تخصيص بودجه ، پروژه هاي اصلاحي سه محور اشاره شده را اجرا مي نمايند . اجراي پروژه هاي مزبور تحت نظارت واحدهاي ذيربط شرکت توانير صورت خواهد گرفت .


در اين زمينه تعداد 1066 پروژه با اعتبار 1861970ميلياردريال مصوب گرديد که تا پايان سال 1388 تعداد 460 پروژه با مبلغ حدود 788093 ميليارد ريال انجام شده است .


براي اصلاح وضعيت ايستگاه هاي حساس شبکه سراسري برق کشور ، برنامه هاي کوتاه مدت و ميان مدت نيز اجرا شده است . در برنامه هاي کوتاه مدت ، اصلاح وضعيت ايستگاه هاي حساس شبکه سراسري به صورت ضربتي انجام مي شود . ايستگاه هاي حساس با معيارهاي تعريف شده ، تعيين و مشخص مي گردند ، در تعريف معيارهاي مزبور سه محور اصلي در ساختار ايستگاه شامل بهره برداري ، حفاظت و کنترل تجهيزات به صورت جداگانه منظور شده است و الگوهاي لازم براي هر يک از آن ها مشخص و در نهايت مقايسه ي ايستگاه ها بر اساس اين الگوها صورت گرفته است .


در برنامه ريزي ميان مدت ، بهبود پايداري و افزايش ايمني شبکه در قالب مطالعات جامع شبکه ، با انتخاب شرکت زيمنس آلمان براي مطالعه و پايداري و هماهنگي حفاظت شبکه سراسري ، تدوين استراتژي کنترل شبکه سراسري و به روز آوري امکانات مخابراتي ، نرم افزاري و سخت افزاري مرکز ديسپاچينگ ملي پيگيري مي شود .


 

برنامه ي تعميرات شبكه انتقال نيرو


در سال هاي اخير برنامه ارزيابي شرکت هاي برق منطقه اي از سوي شرکت توانير اجرا مي گردد . يکي از مزيت هاي اين امر ، اهميت دادن شرکت ها به برنامه ريزي جهت انجام تعميرات به موقع مي باشد که شرکت ها براي تحصيل يک شاخص مثبت در اين زمينه از يکديگر سبقت مي گيرند . به طوري که بعضي از آن ها تا حدودي در امر برنامه ريزي تعميرات موفق بوده اند . بايد توجه داشت که شبکه انتقال به صورت يکپارچه مي باشد و براي آنکه تعميرات بر روي يک خط از داخل شبکه انجام شود ، امکان خروج آن ، بستگي به حساسيت خط مزبور در شبکه و شرايط توليد و مصرف پيرامون آن دارد . از اين رو عملاً برنامه ريزي تعميراتي شبكه ي انتقال در سطح برق رساني منطقه اي با اشکالاتي مواجه است و اصولاً بررسي بلوکي سيستم در تعيين شرايط حاد سيستم روش مطلوبي نيست ،چون براي برنامه ريزي خروج هر خط از شبکه ، بررسي شرايط واقعي کل سيستم ، ضروري است .


بديهي است که اين مهم در حوزه فعاليت شرکت هاي برق منطقه اي نيست و به تصميم گيري در سطح کلان و ستادي صنعت برق بستگي دارد . براي تعيين شرايط کلي شبکه ، شبيه سازي و انجام محاسبات برنامه هاي تعميراتي اولويت بندي شده ، برنامه هاي ضروري در ستاد و در دفتر برنامه ريزي و مطالعات سيستم شرکت مديريت شبکه بررسي مي گردند و بخشي از مطالعات و برنامه ريزي به ديسپاچينگ مناطق واگذار شده اند.


با توجه به گستردگي شبکه سراسري ،تنها راه حل مسائل و مشکلات ، برنامه ريزي جامع و مدون و اجراي طرح هاي اساسي است . از اين رو دفتر برنامه ريزي و مطالعات سيستم شرکت مديريت شبکه ، موارد مذکور را بررسي مي کند و با توجه به ساختار ديسپاچينگ ملي و مناطق و بر اساس دستور العمل هاي ثابت و بهره برداري ، طرح هاي مکانيزه کردن گردش کار و ارسال درخواست ها از طريق ارتباطات رايانه اي پيش بيني کرده است که در حال تدوين و تکميل مي باشد . نمودارهاي (45-42) عملکرد خطوط و پستهاي انتقال نيرو در سال 1388 را نشان مي دهد .


 

ساخت داخل تجهيزات خطوط و پستهاي انتقال و فوق توزيع


يكي از مواردي كه از چند سال قبل در صنعت برق كشور مدنظر بوده توجه به ساخت داخل براي تامين تجهيزات خطوط و ايستگاههاي انتقال و فوق توزيع بوده است. پس از پيروزي انقلاب اسلامي و از سال 1368 به طور جدي فعاليت‌‌هاي وزارت نيرو در بخش صنعت برق در چهار زمينه مشخص براي تامين تجهيزات خطوط انتقال نيرو متمركز شده كه شامل مديريت شركتهاي در حال بهره‌برداري است كه ساخت تجهيزات مورد نياز صنعت برق را برعهده دارند، سرمايه‌گذاري جديد در زمينه توليد تجهيزات مورد نياز، ايجاد شركتهاي مهندسي و بازرسي و نهادهاي پيمانكاري و مديريت پروژه از ديگر فعاليت ها بوده است.


صنعت برق كشور همچنين به منظور فعال‌كردن ظرفيت‌هاي پراكنده ساخت داخل در زمينه تامين تجهيزات خطوط و ايستگاههاي انتقال و فوق توزيع درمورد سرمايه‌گذاري بخش خصوصي در اين زمينه اقدام كرده است و بسياري از تجهيزات مورد نياز صنعت برق به ويژه در بخش انتقال در داخل ساخته شده و به بهره‌برداري رسيده است به طوري که هم‌اكنون حدود 95 درصد از ساخت تجهيزات و اجراي طرحهاي انتقال نيرو در داخل كشور و بدون وابستگي به خارج انجام مي‌شود.