شرکت سهامی مدیریت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران
عملکرد سالیانه > صنعت برق در صحنه جهانی

صنعت برق در صحنه جهانی


امروزه ، بحران هاي اجتماعي ، سياسي ، اقتصادي جهان و مسائلي نظير محدوديت ذخاير فسيلي ، نگراني هاي زيست محيطي ، ازدحام جمعيت ، رشد اقتصادي و ضريب مصرف ، بر سر راه استفاده از انرژي دردنيا وجود دارند . انديشمندان براي يافتن راهکارهاي مناسب جهت حل معضلات انرژي جهان ، به خصوص بحران هاي زيست محيطي همواره تلاش مي نمايند . از طرفي چون پشتوانه اقتصادي و سياسي کشورها بستگي به ميزان بهره وري آنها از منابع فسيلي دارد ، از اين رو تهي گشتن منابع فسيلي نه تنها تهديدي براي اقتصاد کشورهاي صادرکننده محسوب مي شود ، بلکه نگراني هاي زيادي را براي نظام اقتصادي ملل وارد کننده به وجود مي آورد . برداشت امروزاز ذخاير فسيلي مستلزم بهره وري کمتر فردا و نهايتأ تهي شدن منابع در مدت زماني کمتر خواهد بود .

خوشبختانه بيشتر ممالک جهان به اهميت و نقش منابع مختلف انرژي به ويژه انرژي هاي تجديد پذير در تأمين نيازهاي حال و آينده پي برده اند و به طور گسترده در توسعه بهره برداري از اين منابع لايزال ، تحقيقات وسيع و سرمايه گذاري هاي اصولي مي کنند . با توجه به اين گونه گرايش هاي اساسي و فزاينده در زمينه استفاده از انرژي هاي تجديد پذير و فن آوري هاي مربوط در کشورهاي صنعتي و در حال توسعه در ايران نيز لازم است راهبردها و برنامه هاي زيربنايي و اصولي تدوين شود .

آلاينده هاي ناشي از احتراق و افزايش غلظت دي اکسيد کربن در اتمسفر و پيامدهاي آن ، جهان را با تغييرات برگشت ناپذير و تهديد آميزي مواجه ساخته است . افزايش دماي کره زمين ، تغييرات آب و هوا ، بالا آمدن سطح دريا ها و در نهايت تشديد منازعات بين المللي از جمله اين پيامدها محسوب مي شوند که سياست گذاران را به پيشنهاد موازين و سياست هايي براي کنترل محيط زيست و پژوهشگران را به توسعه منابع با آلودگي کمتر و تجديد پذيري که توان بالقوه اي براي جانشيني با سيستم انرژي کنوني دارند ترغيب مي کند .

کليه انرژي هاي تجديد پذير روز به روز سهم بيشتري در سيستم تأمين انرژي جهان به عهده مي گيرد. اين منابع امکان پاسخگويي همزمان به هر دو شکل اساسي منابع فسيلي را نويد مي دهند . انرژي هاي تجديد پذير ، اساسأ با طبيعت سازگار بوده و آلودگي ندارند و چون تجديدپذيرند پاياني براي آنها وجود ندارد . ويژگي هاي ديگر اين منابع ، پراکندگي و گستردگي آنها در تمام جهان نياز به فناوري پايين تر ، انرژي هاي تجديد پذير را (به ويژه براي کشورهاي در حال توسعه) از جاذبه بيشتري بر خوردار کرده از اين رو در برنامه و سياست هاي بين الملي از جمله در برنامه هاي سازمان ملل متحد در راستاي توسعه پايدار جهاني نقش ويژه اي به منابع تجديد پذير انرژي محول شده است . اما سازگار کردن اين منابع با سيستم کنوني مصرف انرژي جهان هنوز با مشکلاتي همراه است که براي حل آنها حجم مهمي از تحقيقات علمي جهان را در دهه هاي اخير به خود اختصاص داده است .

از منظري ديگر هر انرژي به لحاظ فناوري ساخت و بهره برداري ، مسايل زيست محيطي ، ويژگي هاي فني ، امکان دست يابي ، توزيع جغرافيايي و ساير ويژگي ها داراي مشخصه هاي خاص خود مي باشد . بنابراين ، تنوع استفاده از انرژي هاي مختلف ، کشور را به لحاظ تأمين انرژي در وضعيت مطمئن تري قرار خواهد داد و لازم است فن آوري آنها در کشور ايجاد شود . البته فن آوري اي که به ميزان زيادي متکي به صنعت ، مواد اوليه منابع داخلي است ، خود به خود محتاج ارز خارجي کمتري است و از سوي ديگر فرصت هاي اشتغال ُو افزايش توليد داخلي را هموار مي سازد . براي رسيدن به اين اهداف لازم است نظام قيمت گذاري انواع حامل هاي انرژي با توجه به هزينه واقعي آنها اصلاح شده و اقدامات اساسي جهت تشويق سرمايه گذاري بخش خصوصي صورت گيرد .

بر طبق برنامه‌هاي ارايه شده از سوي صنعت‌برق كشور در كوتاه‌مدت در يك دهه آينده، دستيابي به سيستم‌هاي الكترونيك قدرت در صنعت‌برق بر اساس سيليكون يا پست سيليكون (Post.Silicon) براي كنترل و پايش سيستم تامين برق خواهد بود. يكپارچه‌سازي توليد غيرمتمركز و ذخيره‌سازي محلي در قالب يك معماري جديد شبكه مناسب براي بازار رقابتي آينده نيز مدنظر است. از سوي ديگر صنعت‌برق كشور ايجاد خدمات و سرويس‌هاي جديد و مناسب و داراي تعامل با مشتري و مبتني بر نيازهاي مشتري را دنبال خواهد كرد. سرعت بخشيدن در به كارگيري جهاني فن‌آوريهاي فسيلي تميز كه بهترين و موثرترين نحوه انرژي الكتريكي را توليد مي‌كنند از ديگر اقداماتي است كه در چارچوب صنعت‌برق كشور به مرحله اجرا خواهد رسيد. يكي ديگر از اهداف صنعت‌برق كشور اين است كه در كوتاه‌مدت به توسعه سيستم‌هاي توليد انرژي الكتريكي بپردازد كه از نظر زيست‌محيطي براي كشورهاي در حال توسعه مناسب است.

هم چنين به منظور افزايش بهره وري تجهيزات براي مصرف كنندگان ، سرعت دادن در به ثمر رسيدن طرح هاي تحقيق و توسعه از ديگر مواردي است كه صنعت‌برق كشور در اهداف كوتاه‌مدت خود به آن توجه مي‌كند. كليه ي اين موارد سبب مي‌شود كه سياستهاي كلي صنعت‌برق به سمت بهره‌گيري از تجهيزات و فن‌آوريها و دانشهاي جديد و ... درعرصه صنعت‌برق ساماندهي شود.

در ارتباط با آرمان كلي صنعت‌برق بايد اشاره كرد كه در درازمدت با نگاهي به چشم‌انداز آينده، ‌كاربرد جهاني و همه‌جانبه برق براي استفاده بهتر از منابع انرژي، زمين، آب و به حداقل رساندن ضايعات صنعتي، كشاورزي و شهرها براي ايجاد چارچوبي براي آينده‌اي پايدار مدنظر است. از سوي ديگر توسعه همه‌جانبه و منطبق بر چشم‌انداز جهاني در زمينه سيستم‌هاي تامين برق به صورت كارا براي كاهش هزينه‌ها و بهبود عملكرد زيست‌محيطي زيرساختها مورد توجه است. به بيان ديگر براي ايجاد تاسيسات جديد منطبق بر نيازها بايد همگام با توسعه، فن‌آوري و نوآوري دراين صنعت به گونه‌اي حركت كرد كه از بهترين امكانات و دانشها در اين ارتباط بهره گرفته شود.

به عنوان مثال حمل و نقل برقي مي‌تواند مصرف برق را تا حدود 15 درصد در 50 سال آينده افزايش دهد كه اين امر خود تا حدودي به كاهش استفاده از فرآورده‌هاي نفتي منجر خواهد شد اما لزوماً به اين معني نيست كه ظرفيت توليد برق به روش سنتي افزايش يابد (با توجه به پيش‌بيني به عمل آمده توليد برق از طريق پيل سوختي و توسعه‌ي فناوري ذخيره‌سازي برق محقق خواهد شد).

هر چه ‌بيشتر به آينده نگاه كنيم بيشتر مي‌توانيم انتظار داشته باشيم كه كشورها با در نظر گرفتن فوايد بالقوه توسعه‌ي انرژي هسته‌يي براي محيط زيست و رشد جهاني به اين انرژي توجه نشان دهند. تصميم درباره‌ي به كارگيري انرژي هسته‌يي نمي‌تواند براي همه در يك چارچوب واحد اتخاذ شود. نيروگاه‌هاي جديد هسته‌اي وقتي جذابيت بيش‌تري پيدا مي‌كنند كه تقاضا براي انرژي رو به افزايش باشد و منابع جايگزين آن هم رو به اتمام و امنيت انرژي و كاهش آلودگي هوا و ميزان گازهاي گلخانه‌اي در اولويت باشد. درحالي كه گسترش تكنولوژي هسته‌اي در دنيا ادامه دارد و هر سال كشورهاي بيشتري به اين تكنولوژي دست مي‌يابند ، اهميت چند موضوع در اين مسير غير قابل چشم‌پوشي است. تضمين كيفيت، مديريت و تقسيم دانش، اعمال استاندارهاي پذيرفته شده‌ي بين‌المللي امنيت، توجه به نيازهاي امنيتي و حفاظتي و ارتقاي سطح همكاري ها از جمله‌ي اين موارد است.

اكثر نيروگاه‌‌هاي جديد هسته اي در آينده‌اي نزديك مبتني بر طرح‌‌هاي جديد و تكامل‌يافته و البته با همان سيستم‌هاي قبلي خواهد بود. هم‌اكنون 20 كشور از اعضاي آژانس مشغول تهيه و توليد رآكتورهاي نو و طرح‌هاي جديد چرخه‌ي سوخت هستند.

با افزايش قيمت سوخت‌هاي فسيلي، انرژي‌هاي تجديدپذير جايگاه ويژه‌اي در تأمين انرژي جهان پيدا مي‌كنند. در 25 سال آينده نياز انرژي جهان حدود 60 درصد افزايش مي‌يابد. اين در حالي است كه در قرن 21 ميلادي منابع انرژي‌هاي فسيلي، يعني سوخت‌هاي زغال سنگ، نفت و گاز رو به اتمام است. آينده‌ي انرژي جهان به پيشرفت علم و فناوري در توليد ومصرف انرژي، وضع قيمت‌ها و تصميم‌گيري‌سياستمداران در عرصه‌ي انرژي بستگي دارد. هم‌اكنون انرژي‌هاي تجديدپذير به دليل هزينه‌هاي بالا در بهره‌گيري توانايي مقابله با سوخت‌هاي فسيلي را ندارند ولي به تدريج با افزايش قيمت‌سوخت‌هاي فسيلي انرژي‌هاي تجديد پذير جايگاه خاصي مي‌يابند.

(نمودار80و نمودار81 )سهم نيروگاه‌هاي هسته‌اي و تجديدپذير را در چند كشور جهان ارايه مي‌نمايند. هم چنين نمودارهای ( 82 ، 83 ، 84 و 85 ) به ترتيب متوسط رشد ظرفيت نصب شده، توليد، مصرف و جمعيت را براي 10 سال گذشته در مناطق مختلف جهان ارايه مي‌نمايند.

وضعيت برق در كشورهاي منطقه


براي مقايسه وضعيت برق ايران با 6 كشور مهم منطقه ، چند شاخص مورد ارزيابي قرار گرفته است . (جدول شماره ) كشورهاي مزبور عبارتند از عربستان ، تركيه ، مصر ، پاكستان ، امارات و قزاقستان . به طوري كه در جدول ديده مي شود ، جمهوري اسلامي ايران در بين اين چند كشور از نظر مساحت و جمعيت رتبه سوم ، به لحاظ قدرت نصب شده و توليد برق رتبه اول را دارا مي باشد . همچنين شاخص هاي ديگري شامل ظرفيت سرانه ،توليد سرانه، حد اكثر بار، صادرات برق ، واردات برق ، طول خطوط و ظرفيت پست هاي انتقال و فوق توزيع ، فروش ، تعداد مشتركين ، ظرفيت ترانسفور ماتورهاي توزيع و طول شبكه توزيع نيز مورد مقايسه قرار گرفته اند .