آرمان صنعت برق > بعداجرايي محيط زيست > محيط زيست و صنعت برق > بخش توليد

در کشور ما نيروگاههاي حرارتي سهم عمده‏اي را در توليد برق دارند. اين نيروگاهها از گاز طبيعي و فرآورده‌هاي نفتي (سبک و سنگين) استفاده مي‏نمايند. سهم نيروگاههاي آبي در توليد برق هنوز کم است و تنها نيروگاه اتمي کشور همچنان در دست ساخت بوده و نيروگاه ذغالسنگي طبس هم در مرحله مطالعه مي باشد. همچنين سهم توليد برق از منابع تجديد پذير (فعلاً تنها بادي ) نيز بسيــار اندک است. لــذا در اين گــزارش صرفاً به نيروگاههاي حرارتي با سوخت گاز طبيعي و فرآورده‏هاي نفتي پرداخته مي شود.

در ايران هنوز توليد همزمان برق و حرارت نداريم و هدف از احداث نيروگاه فعلاً تنها توليد الکتريسته است. ( بجز يك مورد كوچك در كيش )

آثار زيست محيطي هر نيروگاه علاوه بر اينکه به تأسيسات، تجهيزات، نوع سوخت و نحوه بهره‏برداري و ميزان توليد بستگي دارد، به موقعيت استقرار آن نيز بسيار وابسته است.

نيروگاههاي حرارتي، هوا، آب و خاک را آلوده مي‏نمايند و بر زندگي انسانها، حيوانات و گياهان تأثير مي گذارند. اثرات عمده يک نيروگاه حرارتي در ارتباط با محيط زيست عبارتند از :

- آلودگي هوا از طريق گازها و ذرات منتشره ناشي از فرآيند احتراق.

- آلودگي آب و خاک از طريق پسابهاي آلوده و نشست ذرات منتشره بر محيط اطراف.

- آلودگيهاي صوتي و لرزشي در اثر کارکرد تجهيزات

شدت اثر آلاينده ها بستگي به سه دسته از پارامترهاي زير دارند :

1- پارامترهاي فني: نظير ارتفاع دودکش، حجم انتشار مستقيم، سرعت ودرجه حرارت دود خروجي.

2- پارامترهاي هواشناسي : سرعت باد، نوع آب و هوا

3- پارامترهاي مربوط به موقعيت جغرافيائي و حدود و فواصل : فاصله نيروگاه از مناطق مسکوني

پارامترهاي وابسته به دسته هاي اول و سوم، براي نيروگاههاي جديد، آزادانه قابل انتخاب هستند اما در مورد نيروگاههاي موجود، تنها مي‌توان فاکتورهاي متعلق به دسته اول را باانجام هزينه هاي جديد اصلاح کرد.

2 – 1 – 1 سهم نيروگاهها در آلودگي هوا

نيروگاههاي حرارتي يکي ازمنابع مهم آلوده‏کننده محيط زيست ازطريق توليد و دفع آلاينده‏هاي گوناگون بحساب مي‌آيند.

از آنجا که در احداث نيروگاههائي که در دهه‏هاي گذشته ساخته شده‏اند، مسائل زيست‏محيطي بطور كامل مدنظر نبوده‏اند، لذا جهت دستيابي به استانداردهاي زيست محيطي، اجراي دو برنامه بصورت موازي ضرورت دارد :

1- بهينه‏سازي نيروگاههاي در حال بهره‏برداري جهت ارتقاء كيفيت آنها در زمينه محيط زيست.

2- لحاظ كردن جامع مسائل زيست محيطي در طرح‏هاي آينده.

با اين اقدامات سهم آلايندگي زيست محيطي نيروگاهها کاهش مي‏يابد.

اقدامات اصلاحي دربخش الودگي هوا توسط نيروگاهها عمدتاً در زمينه کاهش SOx (ناشي از ميزان گوگرد موجود درسوختها)وNOx (ناشي ازنيتروژن موجود در سوخت و همچنين اکسيداسيون نيتروژن موجود در آتمسفر در هنگام احتراق با دمائي بيشتر از 1200 درجه سانتي‏گراد) بايد صورت گيرد. براي کاهش CO2 ، اصلي‏ترين اقدام، تأمين بهره‏وري بالاي احتراق مي‏باشد. از آنجا كه در اثر احتـراق مـواد سـوختي، سهم اين سـه گاز بيشتر از همه آلاينده‏هاي ديگر است، اقدامات اصلاحي در مورد آنها تاثير اساسي خواهد داشت.

2 – 1 – 2 آلودگي آب و خاک در نيروگاهها

در نيروگاهها، آبهاي مورد استفاده در بخشهاي مختلف به روشهاي گوناگون آلوده مي‌شوند. اين آلودگي ها مي‌تواند با رها شدن فاضلابها در آبهاي سطحي و يا نفوذ به آبهاي زير زميني موجب آلودگي در آنها گردد. عمده آب استفاده‌شده در نيروگاههاي حرارتي صرف خنک کردن مي شود. اين آب پس از جذب مقدار کافي حرارت و افزايش دماي آن به ميزان 4 تا 8 درجه سانتي‏گراد به مبدأ خود باز مي‏گردد. آب خنک کننده تقريباً 60 تا 80 درصد انرژي سوخت را در قالب اتلاف حرارتي جذب مي کند. نيروگاههايي که با سيستم خنک کن مدار بسته طراحي نشده‌اند براي توليد هر مگاوات ساعت الکتريسته به 160 تا 220 متر مکعب آب نياز دارند. نيروگاهها، سواي مصرف سيستمهاي آب خنک کننده شان، نياز بسيار کمي به آب براي تغذيه و جبران بخار سيکل دارند. (ميزان مصرف آب ترميمي در نيروگاهها با برج تر حدود 2/3-7/2 مترمكعب بازاء هر مگاوات‏ساعت و نيروگاهها با برج خشك 200-170 ليتــر و سيكل‏هـاي تـركيبي معــادل 150-120 ليتـر بـازاء هر مگاوات‏ساعت توليد مي‏باشد).

آبهاي مصرفي در نيروگاهها در فرآيند توليد برق، به انواع مواد شيميائي آلوده شده و بخشي از آن بصورت فاضلاب‏هاي صنعتي بهمراه فاضلاب‏هاي بهداشتي از نيروگاه به منابع‏پذيرنده تخليه مي‏گردد. عمده‏ترين پارامترهاي آلودگي عبارتند از : PH، فلزات سمي وسنگين، روغن و يا سوخت،

مواد معلق، (1) BOD5 و (2) COD مي‏باشد.

مواد سمي فاضلاب‏هاي خروجي از نيروگاه چنانچه در فرآيند تصفيه مقدماتي و شيميائي حذف شود، مي‏تواند به شبكه فاضلاب شهري دفع گردد.

سواي آثار مستقيم ذکرشده،نيروگاههاي حرارتي اثرات غيرمستقيم نيز بر آب دارند. مثل پديده باران اسيدي دررابطه با آلاينده‏هاي هواي (SOX , HCL , NOX ) ناشي از نيروگاهها در تماس با نزولات آسماني كه موجب اسيدي شدن منابع طبيعي، آب و تخريب بافت خاكهاي زراعي مي‏گردد.

2 – 1 – 3 آلودگي صوتي ( در بخش توليد)

سروصدا، امواج صوتي ناخواسته‏اي است كه در اثر انتقال ارتعاشات مكانيكي در هوا ايجاد مي‏شود و از جمله عوامل زيان‏آور فيزيكي محيط زيست و از شايع‏ترين آلودگي‏هاي فضاهاي صنعتي است. اثرات فيزيولوژيكي ناشي از صدا را مي‏توان به دو بخش اثرات كوتاه مدت و بلندمدت تفكيك نمود. آزمايشات، ارتباط مواردي نظير خستگي، حواس پرتي، افزايش تعداد ضربان قلب و فشارخون و افت سطح شنوائي را با آلودگي صوتي تائيد مي‏كند.

لذا انتخاب روش‏هاي مهندسي جهت كنترل و كاهش سطح صدا در نيروگاهها مي‏تواند موجب تـامين سلامتي پرسنـل، افـزايش كـارآئي آنـان و نهايتـاً بهبـود كيفيت توليــد گــردد و آثـار مخرب زيست محيطي بر فضاي اطراف را كاهش دهد.

2 – 1 – 4 آلودگي ناشي از مواد زائد جامد

يكي ديگر از منابع عمده آلودگي در صنعت برق پسماندهاي جامد در بخش توليد مي‏باشد. رسوبـات ناشي از فرآينــد احتــراق و فرآيندهــاي شيميـائي كه عمدتـاً سمي نيز مي‏باشنـد و نيــز تجهيزات برقي از رده خارج شده بويژه ترانس‏هاي حاوي PCBS - بوردهاي الكترونيكي حاوي مقادير معتنابهي فلزات سمي از جمله زائدات جامد در صنعت برق مي‏باشد كه لازم است يك مديريت جامع و اصولي بر آنها اعمال گردد.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

(1) BOD (5) = Biochemical Oxygen Demand

(2) COD = Chemical Oxygen Demand